Onbegrensd Onderzocht: Wat heeft het coronavirus voor effect gehad op het milieu en het gedrag van de mens daartoe?

Tekst: Carlijn van de Ven
Leestijd: 20 minuten
Foto’s: via Pixabay

Inmiddels begint de hele wereld weer een beetje op te krabbelen na de inslag van het coronavirus. In verschillende landen werd een totale lockdown ingesteld, hoewel andere landen wel enigszins konden doorgaan met hun leven. Er verschenen op het internet en in de media veel berichten als het gaat om effecten van het virus op het milieu, de natuur én het gedrag van de mens daartoe. Zou alles waar zijn en zou het coronavirus ook écht effect hebben gehad op de natuur en het daarbij horende gedrag van mensen? Redactrice Carlijn zocht het voor je uit!

In de afgelopen maanden verschenen veel berichten in de media en op het internet over bijzondere gebeurtenissen, veranderingen of zichtbare effecten van het coronavirus. Zo zou het weer beter zijn geworden, zou de CO2-uitstoot zijn verminderd, nemen wilde dieren de steden in de hele wereld over én zou het gedrag van de mensen hiertoe ook zijn veranderd. Aan het eind van deze tekst kom je te weten wat de coronacrisis en haar lockdown écht voor effect heeft gehad op de wereld.

Carbon Brief

Op 9 april 2020 kwam het Britse Carbon Brief met een analyse naar buiten waaruit bleek dat de CO2-uitstoot aan het einde van dit jaar met vier procent afgenomen zal zijn. Het bedrijf dat zich richt op klimaatverandering kwam tot deze conclusie na veel CO2-data van verschillende landen en continenten naast elkaar te leggen. Hoewel deze berekening nooit met honderd procent zeker is vast te stellen, lijkt het erop dat deze daling er een is als nooit eerder vertoond. Zelfs eerdere crisissen en oorlogen wisten niet zo’n grote indruk achter te laten.

Hogere emissies

Dit lijkt op het eerste oog een stap in de goede richting als het gaat om klimaatverbetering, maar inmiddels is er van die tijdelijke verandering al niet veel meer te zien. Volgens Carbon Brief zit bijvoorbeeld China met hun tijdelijke vermindering van 25 procent in CO2-uitstoot alweer op hetzelfde niveau als voorheen. Ook Margot Ribberink, meteoroloog en klimatoloog, heeft haar twijfels: “Die vier procent is natuurlijk veel te weinig om de klimaatcrisis tegen te gaan. We moeten wereldwijd nóg meer ons best doen én het langer dan een jaar volhouden om succes te genereren.”

“Alleen als we met z’n allen, wereldwijd de klimaatcrisis aanpakken – zoals we ook het coronavirus aanpakken – dan kunnen we het tij keren”

Sterker nog, volgens haar is er zelfs de kans op het rebound-effect; mensen willen juist méér gaan vliegen, omdat we een hele tijd niet veel mochten. Eerdere economische crisissen geven hetzelfde voorbeeld; ze werden vaak gevolgd door een herstelperiode die gepaard ging met hogere emissies dan voorheen. “Alleen als we met z’n allen, wereldwijd de klimaatcrisis aanpakken – zoals we ook het coronavirus aanpakken – dan kunnen we het tij keren”, aldus Ribberink. Ook de World Meteorological Organization (WMO) waarschuwt dat de coronacrisis de klimaatcrisis kan verergeren.

CO2-uitstoot pieken

Hoewel we dus op verschillende fronten de CO2-uitstoot tijdelijk hebben verminderd door de coronacrisis, schoot de uitstoot op andere plekken weer flink omhoog. Maandenlang werden we beperkt in ons dagelijkse leven; we mochten niet naar restaurants, niet naar zwembaden en ga zo maar door. Voor veel mensen bleek het digitale leven een uitkomst. Met als gevolg dat streamingsdiensten, zoals Netflix en Videoland, wereldwijd meer dan ooit werden gebruikt.

Foto via Pixabay

Onlangs werd bij Onbegrensd al uitgelegd hoe ons thuiszit-energieverbruik toenam door het kijken van je favoriete serie of film. De centrales die deze series of films aansturen, verbruiken veel stroom en hebben veel water nodig om af te koelen. Bij elke seconde die we streamen, komt een klein beetje CO2 vrij. Hoe meer we de afgelopen tijd dus deden aan bingewatchen, hoe meer CO2 we stiekem alsnog verbruikten. “Veel mensen weten (nog) niet dat het gebruik van streamingsdiensten ook energie kost” en dus verdient dit volgens Ribberink extra aandacht.

Natuur leeft als nooit tevoren

Zoals eerder benoemd, zijn er de afgelopen weken onwijs veel opmerkelijke gebeurtenissen binnen de natuur – als gevolg van de crisis en haar lockdown – op sociale media geplaatst. Er verschenen filmpjes van dolfijnen, olifanten en zelfs kamelen en zeeleeuwen die het dagelijkse leven overnemen. De dieren zwemmen in rivieren waar normaal alleen bootjes met toeristen varen of springen rond in de binnenstad. Twitter staat er vol mee. Het is zó mooi, dat lang niet alle filmpjes waar blijken te zijn. National Geographic en Pointer van KRO-NCRV zochten het uit. Wat wél waar blijkt te zijn, lees je hieronder.

Bijzondere gebeurtenissen in de natuur door het coronavirus – én gefactcheckt:

Foto’s ter illustratie via Pixabay

Op Twitter werd een filmpje geplaatst van zwemmende dolfijnen, op 17 maart 2020. Erbij stond geschreven dat dit in Venetië was. Volgens de factcheck van Pointer blijkt dat niet waar te zijn, maar zwommen ze in de haven van Sardinië tijdens de uitbraak van de coronacrisis. Nog steeds bijzonder, toch?

Ook verscheen op de website van BBC op 21 april een nieuwsbericht met een filmpje van een extreem schone Ganges rivier in India. Deze rivier hoort normaal gesproken bij de meest vervuilde rivieren van de hele wereld en ligt altijd vol afval. Wanneer je het filmpje kijkt, kun je haast niet geloven dat dít de Ganges is. 

De dolfijnen in Sardinië waren niet de enige dieren die zich in de stad vertoonden. Ook in Spanje namen dieren een kijkje, zo bleek uit een filmpje geplaatst op 20 april, op MSN. Pauwen namen daar de binnenstad van Madrid over.

Normaal gesproken liggen de rivieren in Venetië vol met bootjes met toeristen. Doordat er al een tijdje niet meer gedobberd is in de rivier, blijken de wateren kraakhelder te zijn geworden. Het AD plaatste hierover op 21 maart 2020 een nieuwsbericht met fotoserie.

Om het rijtje van voorbeelden af te sluiten, eindigen we bij Nederland. Want óók hier is er door de coronacrisis wat veranderd. De grachten van Amsterdam blijken vol met leven in de onderwaterwereld. Zo plaatste BNNVARA op 15 juni een nieuwsbericht met fotoserie over de nieuwe levens die duikers op de bodem van de Amsterdamse grachten hebben ontdekt.

Mooi weer is niet alleen maar goed

Ook verschenen er nieuwsberichten dat de zon meer is gaan schijnen als gevolg van de coronacrisis, zo ook bij Linda. Echter, volgens Margot Ribberink blijkt dat niet te kloppen. “We hebben de afgelopen maanden veel zon gehad, maar dat was níet het effect van de coronacrisis. Dat komt doordat er veel hogedrukgebieden in de buurt lagen.” Wél klopt het volgens haar dat de lucht blauwer is geworden door minder vervuiling. Helaas zal dat ook gauw weer verdwijnen, nu de vliegtuigen weer mogen vliegen. En het extreem mooie weer blijkt voorlopig nog niet te stoppen.

Juli en augustus worden naar verwachting droog, volgens Margot. “Ook dat komt niet door de coronacrisis, maar door de klimaatverandering. Ik vrees dat als we weer een hete zomer krijgen met hittegolven, dat veel alleenwonende ouderen zullen sterven door hittestress.” Ribberink stelt zelfs dat 2020 waarschijnlijk wereldwijd het warmste jaar ooit wordt, met als gevolg dat weersextremen zoals droogte, bosbranden en overstromingen erger worden.

“We kunnen wel spectaculaire technische uitvindingen hebben, maar we zullen ook écht de mensen nodig hebben om in actie te komen”

Verantwoordelijkheidsgevoel voor milieu

Manu Busschots – klimaatpsycholoog en oprichter van KlimaatGesprekken – begint zijn verhaal helder en duidelijk, als we hem vragen naar verandering van gedrag tijdens en na de coronacrisis. Busschots: “Veel gedrag is onmiskenbaar veranderd. De opvallendste is dat we minder vervoerkilometers voor werk of vakantie maken. Het kopen van spullen en niet plantaardig eten heeft echter ook veel impact. De omzet van sommige webshops is in de lockdown met wel veertig procent gestegen, dus we winkelen misschien minder fysiek, maar zeker niet in totaal.”

Gerdien de Vries, assistant professor en directeur van het TPM Engery Transition Lab aan de TU Delft, voegt hier nog wat aan toe. Volgens haar is het zeer van belang om juist die mensen te hebben die helpen bij verduurzaming: “We kunnen wel spectaculaire technische uitvindingen hebben, maar we zullen ook écht de mensen nodig hebben om in actie te komen”. Op welke manieren mensen kunnen helpen om de klimaatcrisis te beperken en hoe dit gedrag is veranderd, lees je verderop in de tekst.

Foto via Pixabay

“Het helpt niet om een doemverhaal te vertellen, wij vertellen juist ons droomverhaal”

Negatieve berichtgeving

Ook de media speelt volgens de twee experts een grote rol in het verantwoordelijkheidsgevoel voor verduurzaming van de mens. De Vries: “Negatieve berichtgeving over het milieu is niet handig; dan kun je angst zaaien. Ze sluiten zich dan af voor de berichtgeving. Net zoals de enge foto’s op een pakje sigaretten, die plakken mensen dan gewoon af. Aan de andere kant is té positieve berichtgeving ook niet goed. Dan voelen de mensen zich gemanipuleerd en vormen ze hun eigen mening. Je bereikt dan niets, de boodschap komt niet aan.” Manu Busschots heeft daar de perfecte oplossing voor gevonden bij KlimaatGesprekken: “Het helpt niet om een doemverhaal te vertellen, wij vertellen juist ons droomverhaal. Dat geeft hoop, laat zien waarom duurzamer ook fijner is én laat zien hoe jij als individu ook kan bijdragen.”

Dat laatste is ook volgens Gerdien zeker belangrijk. Iedereen kan wat doen, écht iedereen. Maak bijvoorbeeld gebruik van een spaarlamp, douche net wat korter of eet wat minder vlees. Dit zijn natuurlijk wel al bekende duurzame aanpassingen, maar de lockdown heeft ons ook nieuwe creatieve, duurzame ideeën gebracht. Nu we weten hoe het bevalt om thuis te werken, kunnen we dat best eens vaker doen. Dat scheelt weer wat verkeer op de wegen.

Nieuwe normaal

Daarbij is waarschijnlijk wel een duwtje in de rug nodig van de overheid. “Onze gewoonte is een beetje weg, dus we moeten ons gedrag weer gaan aanpassen aan een ‘nieuwe normaal’. Dat kunnen we dan het beste positief voor het milieu doen, toch? Over de hele wereld houden mensen van gemak en niet van gedoe. Als de overheid nu de hobbels kan weghalen die we onderweg tegen komen en wij puur voor gemak kunnen gaan, dat stimuleert het duurzame leven.” De Vries noemt als voorbeeld de functie om de vaatwasser standaard op de stand ‘ecologisch’ te zetten, zodat we niet telkens meerdere knoppen aan moeten klikken als we de vaatwasser aanzetten.

“Neem het voortouw en enthousiasmeer anderen om met je mee te doen”

Steuntje in de rug

Busschots en De Vries zijn het met elkaar eens: we moeten onze politieke stem meer laten afhangen van klimaat en milieu. Politiek is nodig om te verduurzamen. Daarvoor krijgen we net dat steuntje in de rug voor terug. Ook je eigen directe omgeving speelt zeker een rol in je eigen gedrag. Volg daarin niet anderen die hun verantwoordingsgevoel voor duurzaamheid laten afzwakken, maar neem het voortouw en enthousiasmeer anderen om met je mee te doen!

Spread the love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *