Onbegrensd onderzocht: Het effect van de coronacrisis op de wereldwijde economie

Tekst: Job Vijftigschild
Foto: Geralt via Pixabay
Leestijd: 13 minuten

Ieder land voelt de klap van de coronacrisis. Er zijn niet alleen veel slachtoffers, ook de economie krijgt zware klappen. Het is nog onduidelijk in wat voor een recessie we belanden tijdens én na de crisis. Wat voor impact heeft een crisis zoals deze op de mondiale economie?

Wereldwijde lockdowns betekenen voor veel landen een krimp in de economie. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) kwam in april met een voorspelling van de economische af- en toename (2021 in verhouding met 2020) van verschillende grote landen. Deze cijfers zijn echter niet meer dan voorspellingen gebaseerd op de huidige trends. Wanneer het virus bijvoorbeeld sterker wordt of langer blijft aanhouden, kunnen de cijfers er heel anders uitzien.

Bron: IMF, april 2020

Voor meer context en een beter beeld van deze cijfers, wordt er in dit onderzoek ingezoomd op een paar landen uit verschillende klimaten. Vervolgens kijken we naar wat een recessie nou eigenlijk inhoudt en waarom het een groot probleem is.

De crisis in Italië

Lombardije wordt gezien als het financiële epicentrum van Italië. De noordelijke regio heeft het meeste aantal inwoners (ruim tien miljoen). Vrijwel alle grote industrie is gevestigd in deze streek. Het is geen wonder dat toen Lombardije op slot ging, de hele Italiaanse economie plat kwam te liggen. Angelo van Schaik is een freelancejournalist in Italië en ziet van dichtbij hoe de coronacrisis heel Italië in zijn greep heeft.

‘’Lombardije heeft een enorm aandeel in het bruto nationaal product van Italië. Veel auto’s en elektronica komen uit dit gebied. Je kan je voorstellen dat het een grote impact heeft gehad op de handel en de inwoners. Het is de motor van de economie.’’ In grote steden als Milaan neemt de armoede enorm toe sinds de lockdown. Inmiddels mogen de winkels in het gebied weer open.

‘’Veel spullen die in onze keukens staan of in onze auto’s zitten, komen uit Lombardije’’, legt Van Schaik uit. ‘’Italië fabriceert ontzettend veel. Cruiseschepen, autobanden, kermisattracties; noem het maar op.’’
Het land wordt vaak gezien als een ‘probleemkind’ in de ogen van veel Europeanen, maar het aandeel van Italië in de Europese Unie is behoorlijk groot. Ook Nederland importeert veel uit Italië. Tevens is de gezondheidszorg in Italië uitstekend. Wanneer dit allemaal stilvalt, merkt heel Europa dit.

Bron: Unicef, https://www.unicef-irc.org/article/1967-how-to-survive-coronavirus-italy-shows-the-world.html

Een groot probleem dat Italië heeft, is het aantal mensen dat zwartwerkt. Zij hebben in tijden van crisis niets meer om op te staan. ‘’Landbouwers, klusjesmannen, bakkerijen; in deze sectoren werken veel mensen zwart’’, vertelt Van Schaik. ‘’Op het moment dat deze mensen geen inkomsten meer hebben, kunnen ze geen aanspraak maken op een uitkering. Dat maakt de klap voor mensen die het niet breed hebben nog groter.’’ De premies en belastingen zijn vrij hoog in Italië. Dit wordt gezien als de voornaamste reden dat veel Italianen ervoor kiezen om zwart te werken. In een rap tempo zijn veel van deze zwartwerkers hun baan kwijtgeraakt door corona, waardoor de armoede snel toeneemt.

Zwartwerkers verliezen dus hun banen, maar er is ook een groep die profiteert van deze crisis: de maffia. ‘’Ondernemers in nood nemen geld aan van maffioso wanneer de bank hen niks leent. Alleen het tarief dat de maffia eist, wordt steeds hoger. Zo hoog dat op een gegeven moment de maffia het bedrijf volledig overneemt. Dit is helaas niet uitzonderlijk in Italië.’’ De maffia kan op deze manier zijn geld witwassen. In tijden van crisis pieken dit soort illegale praktijken. Veel Italianen zijn wanhopig en hebben moeite hun hoofd boven water te houden. Zij moeten dan wel geld lenen van de maffia. Niet alleen in Italië, maar ook in veel andere Europese landen heeft de maffia veel invloed.

De crisis in Zuid-Korea

Zuid-Korea koos ervoor om zo snel mogelijk goede tests te maken. Besmette mensen werden direct in quarantaine gezet en er lagen al draaiboeken klaar voor een eventuele epidemie. Een totale lockdown zou erg slecht zijn voor de economie, dus hield Zuid-Korea alles zo goed als open. Jeroen Visser is correspondent van de Volkskrant in Zuid-Korea en Zuidoost-Azië.

‘’De restaurants bleven tijdens de piek gewoon open en men kon naar het werk blijven gaan’’, vertelt Visser. ‘’Sprake van een echte lockdown was hier niet. Vliegverkeer bleef mogelijk, alleen moest iedereen direct twee weken in quarantaine. Dat moet overigens nog steeds.’’

Het land heeft een werkend financieel vangnet vanwege de sterke economische groei van voor de corona-uitbraak. ‘’Natuurlijk komt een recessie nooit goed uit, maar het ging in Oost-Azië goed met de economie’’, verklaart Visser. ‘’Landen als Vietnam of de Filipijnen krijgen veel geld binnen via toerisme. Zuid-Korea is daar minder afhankelijk van. Het is een land dat erg veel produceert.’’
Net als in Italië heeft Zuid-Korea veel fabrieken. De productie van elektronica is enorm. ‘’Samsung handelt ontzettend veel met het buitenland. Natuurlijk merkt zo’n bedrijf dat het wereldwijd financieel gezien slecht gaat. Ondanks dat het leven hier gewoon doorgaat, zijn er nog steeds sectoren waar men niet aan het werk kan. Deze mensen krijgen een vast bedrag van de overheid, een soort ‘corona-uitkering’.’’

Zuid-Korea is vooral bang dat het in het westen te lang duurt voordat er weer op grote schaal gehandeld kan worden. ‘’De regering probeert Zuid-Korea weer op de kaart te zetten met behulp van promotiefilmpjes’’, zegt Visser. ‘’Alle hoop is gevestigd op het herstel van de economie. Grote bedrijven zoals Samsung moeten nauw contact houden met de overheid. Zo is het land tevens erg afhankelijk van hoe goed Samsung draait. Ondanks dat er vrees is voor een tweede golf, wil de president dat alles doorgaat zoals voor de corona-uitbraak. Hij is bang dat het buitenland geen controle heeft op het virus, waardoor de omzet nog meer afneemt.’’ De wereldwijde crisis zorgt ervoor dat computerchips, auto-onderdelen en dergelijke minder goed verkopen. Zuid-Korea heeft naar eigen zeggen de crisis onder controle, maar is vooral bang dat dat voor de rest van de wereld niet geldt.

Van veel jonge Koreanen wordt verwacht dat zij na hun afstuderen direct solliciteren bij een bedrijf als Samsung of LG. De werkdruk bij Samsung is erg hoog: tachtig uur per week werken is niet ongewoon. Vandaar dat veel jongeren ervoor kiezen om voor kleinere start-ups te werken met flexibele uren. ‘’Door de hoge werkdruk hadden veel jongeren het al lastig en de crisis heeft dit alleen nog maar erger gemaakt’’, legt Visser uit. ‘’De nieuwe start-ups zijn de eerste die failliet gaan. Hierdoor wordt de hervorming van de economie en diversiteit een groot probleem.’’ Om de jeugdwerkloosheid aan te pakken, hanteert het land een jongerenquotum voor bedrijven. Samsung en LG moeten een bepaald aantal jongeren aannemen van de overheid. Dat gebeurt nu nog steeds. ‘’In ruil voor het aannemen van jonge werknemers, betalen bedrijven minder winstbelasting. De band tussen de overheid en firma’s is hier groot.’’

De crisis in Groot-Brittannië

In Groot-Brittannië speelt niet alleen de coronacrisis een grote rol in de verandering van de economie. De Brexit zorgt ook voor onzekerheid. De combinatie tussen deze twee ontwikkelingen zorgen ervoor dat Groot-Brittannië extra onder druk staat. Brexit-expert en ondernemer Lennard van Otterloo woont in Londen en ziet hoe het land deze crisis aanpakt.

‘’Groot-Brittannië is een middelgroot land dat er alleen voor staat’’, legt van Otterloo uit. ‘’De Europese Unie heeft als voordeel dat zij als een team kunnen samenwerken. Ieder land heeft verschillende sectoren die samen onderhandelen over bijvoorbeeld de Brexit. Een andere sector houdt zich bezig met de aanpak van corona. In Groot-Brittannië is dat ingewikkelder. Alle aandacht ging naar Brexit.’’ Het resultaat hiervan is dat de Britten slecht voorbereid waren op een eventuele epidemie. ‘’Er is bijvoorbeeld een personeelstekort in de ziekenhuizen en de voorraden zijn slecht. Hierdoor had Groot-Brittannië een enorme piek in het aantal besmettingen en slachtoffers. Er werd niet onderhandeld met de Europese Unie over de aankoop van nodige middelen. Ze wilden laten zien dat ze niet afhankelijk waren van Europa, wellicht als voorbereiding van de totale afscheiding van de Europese Unie.’’

31 december is de deadline voor de Brexit-onderhandelingen. Zijn er geen duidelijke afspraken gemaakt over de toekomstige relatie tussen Groot-Brittannië en de Europese Unie, dan volgt een no-deal Brexit. ‘’De debatten gaan door zoals ze eerst ook doorgingen’’, vertelt Van Otterloo. ‘’Het maakt het wel moeilijker, maar ze hebben geen keus. Er moet iets op tafel liggen voor de deadline.’’

De Britse economie stond er pre-corona al niet goed voor, mede door de Brexit. Een recessie bleef uit, maar voor het eerst in jaren kromp de Britse economie. Het coronavirus gooit er nog een schepje bovenop. ‘’De economische impact van covid-19 is vele malen groter dan Brexit’’, zegt Van Otterloo. ‘’De regering kan de schade van Brexit ‘verstoppen’ achter het virus.’’ Momenteel is de verwachting dat Groot-Brittannië de ergste economische schade krijgt van ieder ontwikkeld land.

Bron: The Guardian, 2020

Een paar Britse bedrijven zagen de coronacrisis als een voorbereiding op de Brexit. Veranderingen moesten toch al doorgevoerd worden, dus door corona zijn ze hier vervroegd mee begonnen. Volgens Van Otterloo is het een soort generale repetitie geweest. Bedrijven kunnen rekening houden met een worst case scenario nu de gevolgen van corona op het bedrijfsleven duidelijk zijn. Dit is echter uitgaande van het slechtste geval, ofwel een no-deal Brexit.

Onvoorspelbaarheid

Een wereldwijde crisis van deze omvang hebben we niet gehad sinds 1918. Toen brak de Spaanse Griep uit, die leidde tot miljoenen doden en een grote recessie. Econoom aan de Universiteit van Amsterdam Sweder van Wijnbergen, vertelt dat de economische schade van een virus zoals dit kan meevallen wanneer het snel verdwijnt. ‘’Dat is natuurlijk het grootste probleem. We hebben geen idee wanneer het virus geen rol meer zal spelen in het dagelijks leven en of het überhaupt wel verdwijnt. Zolang er geen vaccin is, blijft de economie ook onzeker.’’

Onvoorspelbaarheid is een sleutelwoord dat vaak valt tijdens deze crisis. De huidige pandemie zagen weinig landen aankomen. ‘’Daarom moet er opnieuw gekeken worden naar hoe overheden dit soort klappen zullen opvangen in de toekomst’’, zegt Van Wijnbergen. ‘’Een verzekeraar kan zich niet wapenen tegen dit soort uitzonderingen. Ieder land stelt nu een plan op om te kijken hoe dit soort scenario’s voorkomen kunnen worden. Sommige landen doen dat beter dan andere. Kijk naar Europa. Nu wordt er gekeken naar hoe we op deze schok reageren, maar je kunt je afvragen of er niet een permanent plan moet komen.’’

Hoe armer het land, hoe groter de gevolgen stelt Van Wijnbergen. ‘’In een land als India of Brazilië werkt de helft van de bevolking op straat. De economie leeft op de straat. Wanneer een grote markt sluit vanwege een lockdown, dan houdt het op voor de armen. Die hebben geen bankrekening of oude sok met geld. In het rijke westen hebben we veel technologie die het werk van mensen over kan nemen. In Afrika en dergelijke is dat niet zo. Het zal oneerlijk uitpakken, omdat de rijken beter voorbereid zijn.’’

Eelke de Jong is hoogleraar Internationale Economie aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. Ook hij benadrukt de onvoorspelbaarheid van de situatie. ‘’Het IMF komt wel met cijfers, maar hoe lang zijn deze nog relevant? In China duikt het virus ook hier en daar weer op namelijk. Als we te maken hebben met een werkend virus weet je maar nooit wat er kan gebeuren. Dit heeft effect op de economie van veel landen.’’

De Jong vraagt zich vooral af wie er overeind blijven tijdens deze crisis. ‘’Wat je ziet is dat de overheid ingrijpt op de financiële markt. Dat is geen natuurlijke marktwerking. Dan blijven misschien na de crisis alleen de bedrijven over die op overheidssteun konden rekenen. Dat is fijn voor bijvoorbeeld KLM, maar niet voor kleinere maatschappijen. Dat is niet eerlijk.’’

Het kan nog zeker twee tot drie jaar duren voordat het vliegverkeer weer goed kan functioneren, denkt De Jong. ‘’Wat ik denk dat er gaat gebeuren, is dat we bijvoorbeeld medicijnen een stuk minder uit landen als India laten importeren. Deze zullen meer in Europa gefabriceerd worden. Dat zal in ieder geval tijdelijk zo zijn. Het hangt er wel vanaf of we bijvoorbeeld een grotere belasting op kerosine gaan heffen. Dan wordt het duurder om van alles te exporteren naar andere continenten. Op zich zou je zeggen dat het logisch is dat we dichterbij huis gaan zoeken naar producten, maar dat hangt dus wel af van een eventuele nieuwe regelgeving over het vliegverkeer.’’

Conclusie

Wat er gebeurt met de internationale economie blijft lastig te voorspellen. Economen kunnen niet ver vooruitkijken vanwege de onvoorspelbaarheid van het virus. Wel kunnen we veel leren van de aanpak van een eventuele volgende pandemie en daarvoor concrete plannen opstellen.

Waar Italië kan rekenen op steun vanuit de Europese Unie, staat Groot-Brittannië er alleen voor. Het is zeer waarschijnlijk dat Groot-Brittannië een erg zware tijd tegemoet gaat. Een Brexit-deal waarin nauwelijks afspraken gemaakt worden met de Europese Unie, kan ontzettend nadelig uitpakken voor de economie van het land. Desondanks zal de schade van het coronavirus een stuk groter zijn, maar de combinatie van beiden zal ertoe leiden dat Groot-Brittannië de allergrootste economische klap krijgt.

In Azië wil men dat de wereldwijde handel weer zo snel mogelijk als vanouds wordt. Oost-Azië zat voor de coronacrisis in een economische spurt die abrupt werd neergehaald. Zuid-Korea is een van de meest financiële stabiele landen van het continent. Een belangrijke handelspartner, China, gaat langzaam maar zeker weer open. Dat is goed nieuws voor Zuid-Korea, maar het land heeft de afgelopen jaren veel geëxporteerd naar het westen, dat nog steeds erg voorzichtig blijft. Hoe lang het nog duurt voordat er weer op grote schaal gehandeld kan worden, hangt enorm af van de status van het virus en een eventuele tweede golf. Dat geldt niet alleen voor Zuid-Korea, maar voor heel de wereld.

Spread the love

6 thoughts on “Onbegrensd onderzocht: Het effect van de coronacrisis op de wereldwijde economie

  1. In het stuk dat begint met “Eelke de Jong is hoogleraar …” staat in de tweede regel “onvoorspelbaar”; volgens mij wordt daar bedoeld “onvoorspelbaarheid”.

    Eind eerste blok van de Conclusien Daar staat: “Wel kunnen we veel leren van de aanpak van een eventuele volgende pandemie …”. Ik denk dat bedoeld wordt: ” … voor de aanpak van …”.

    Voor de rest: Prima, duidelijk, prettig leesbaar stuk. Hulde!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *