Onbegrensd onderzocht: de impact van de coronacrisis op Europese voetbalsupporters

Tekst: Tijn Swinkels
Leestijd: 10 minuten
Foto: Teun van Thiel via FreeImages

Begin maart werden de gevolgen van het coronavirus in Europa steeds groter. De grenzen gingen dicht en in verschillende landen moest iedereen binnenblijven. Ook werden op heel het continent sporten in groepsverband verboden. Een enorme tegenslag voor alle sporters, maar ook voor de supporters.

In ons land werd op 10 maart besloten dat de betaald-voetbalwedstrijden van de Brabantse clubs tot ‘nader order werden opgeschort’. Daarna werden alle sportwedstrijden verboden. Iets wat sinds de Tweede Wereldoorlog niet is voorgekomen in Europa. Er is veel geschreven over de sporters. Zij moesten salaris inleveren en konden een tijd lang niet met elkaar trainen. Waar minder over is geschreven zijn de supporters. De aanhangers van de sportclubs hebben te dealen met alles wat de crisis teweeg brengt.

View this post on Instagram

Winnen doe je op de tribune.

A post shared by BFTS ‘17 (@bfts17) on

Supporters van PSV in het uitvak in Groningen. De wedstrijd tussen de twee clubs bleek de laatste te zijn geweest dit seizoen. Bron: bfts17 via Instagram

Agressie na nederlaag
Onderzoek van de Universiteit van Sussex toonde in 2018 aan dat fans van voetbalclubs die winnen, beter presteren op het werk en school. Dat is op zich logisch. Een overwinning, zeker in een belangrijke wedstrijd, kan een enorme blijdschap teweeg brengen. Opvallender aan het onderzoek is dat supporters van verliezende clubs niet alleen 25% slechter presteerden, maar ook mentaal klachten ervaarden van de nederlaag. En dat gaat erg ver. Ook pleegden fans van clubs die verloren in de week na een nederlaag ongeveer twee keer zo vaak huiselijk geweld als normaal. Na een overwinning nam dat juist af.

De laatste profwedstrijd die in ons land werd gespeel was die tussen FC Groningen en PSV, op zondag 8 maart. In het stadion in Groningen, de Euroborg, zaten bijna 23.000 toeschouwers, waarvan er meer dan duizend afreisde vanuit Eindhoven. Het coronavirus heerste toen al in Brabant, maar dat leek zowel de autoriteiten als de supporters niet veel uit te maken. PSV-fan Tim* maakte de reis naar Groningen met de (supporters)bus en had toen geen angst om besmet te raken. ‘’Ik ging er gewoon vanuit dat mensen die zich niet fit voelden, thuis zouden blijven. Ik heb er niet eens aan gedacht dat er een besmet persoon tussen zou kunnen zitten.’’ Het bleek voorlopig de laatste keer te zijn geweest dat er groepen mensen in een bus zijn vervoerd.
*Tim is niet de echte naam van de geïnterviewde, die is bij de redactie uiteraard wel bekend.

Geen afscheid
De meeste voetbalcompetities stoppen twee keer per jaar. Een winterstop van ongeveer drie weken en een zomerstop van enkele maanden. Het grote verschil met het plots stilleggen van de sport is de acceptatie. ‘’Je weet dat die winter en zomerstop eraan komen. Daar bereiden wij als supporters ons ook op voor’’, vertelt Tim. ‘’Ergens in mei is de laatste speelronde altijd. Je neemt afscheid van de mensen om je heen en wenst je stadion-buurman een fijne vakantie. Dat afscheid is er nu niet geweest, en dat geeft het gevoel dat het nog niet klaar is dit seizoen.’’

Hoewel sommige voetbalcompetities, zoals de Eredivisie en de Schotste Premier League, definitief zijn gestaakt, zijn de meeste competities zijn gewoon hervat. Bert Bakker, journalist en schrijver van het boek Onbegrepen Europa, waarin mentaliteitsverschillen in Europa worden uitgelegd, vindt dat logisch. ‘’Dat heet beleidsconcurrentie en het is een van de redenen waarom één EU-beleid niet zou werken.’’ Volgens Bakker hebben de meeste Europeanen de lockdown toch gewoon geaccepteerd. ‘’De Europese burgers hebben blijkbaar het vertrouwen dat overheden, en dus ook experts, de risico’s van een virus beter kunnen inschatten dan zijzelf.’’

Italiaanse voetbalfans vieren feest na een goal van het nationale team. Bron: Luca Ginacchio via FreeImages

Het verschil in beleid tussen de Europese landen, toont ook aan dat burgers uit die landen de crisis anders ervaren. In Portugal, waar de voetbalcompetitie op 3 juni weer is hervat, leken de supporters het emotioneel zwaarder te hebben. Gabriel do Céu, Benficafan van het eerste uur, vertelde dat het hele land weken uitkeek naar die herstart. ‘’We waren hopeloos. Het leek een eeuwigheid te duren’’, vertelt de Portugees. ‘’Voetbal is een soort tweede religie hier. In het noorden van Europa is het meer een uitje.’’ Het geeft aan hoe verschillende Europese volken aankijken tegen de afwezigheid van voetbal.

Fanatieke jongeren
In een onderzoek van de KNVB geeft 23% van de ondervraagden aan een ‘fanatiek volger’ van de club te zijn. Die groep bestaat voor het grootste deel uit jongeren. En het is juist de groep jongeren die het meeste last ondervinden van de lockdown, volgens massapsycholoog Hans van de Sande. ‘’Die zien ook de media waarin telkens vertelt wordt dat ze niet zo vatbaar zijn voor het virus. Voor hen is de kans op depressie ook groter wanneer ze lange tijd geen fysiek contact kunnen hebben met hun vrienden of familie.’’

Van de Sande, oud-docent aan de Rijksuniversiteit Groningen, denkt wel dat mensen snel weer gewend zullen zijn wanneer de lockdown opgeheven wordt. ‘’Het eerste weekend gaat het heel druk worden in de kroegen en de stadions. Het tweede ook wel misschien, maar daarna zal het vrij snel afnemen tot het normale niveau, verwacht ik.’’ Dat de jonge voetbalsupporters nu mentaal extra wordt getroffen snapt Van de Sande goed. ‘’Zeker de fanatiekelingen zien de wedstrijden van hun club als uitlaatklep. Omdat die uitlaatklep nu ontbreekt, is het moeilijker om emoties kwijt te raken. Het zijn buiten de wedstrijden om ook maar gewone jongens met een studie of een baan en soms een huis en vrouw.’’

Lege stadionstoeltjes zullen we voorlopig nog blijven zien. Bron: MichaelGaida via Pixabay

In het onderzoek van de KNVB wordt de visie van Van de Sande bevestigt. Een aantal van de drijfveren van ‘fanatieke volgers’ zijn dankzij het voetbal meer contact hebben met vrienden, het gevoel hebben ergens bij te horen en zelfvertrouwen krijgen door de club. Het lijkt dus dat mensen die zich fanatiek achter en team scharen, hun leven daarop aanpassen. Dat deel van hun leven is nu volledig en onverwachts weggevallen. En dat heeft impact volgens Van de Sande. ‘’Mensen zijn gebouwd om bij elkaar te zijn en elkaar vast te houden. Dat mag nu niet meer, en dus voelen sommigen zich eenzaam.’’

Europees mentaliteitsverschil
Volgens Bakker is het helemaal niet raar dat landen een andere aanpak hebben genomen. Hij vindt het zelfs nuttig: ‘’we kunnen nu kijken welke maatregelen het beste werken, waardoor we in de toekomst een beter beleid kunnen voeren. De Nederlanders en Zweden hebben iets meer ruimte gekregen, terwijl ze in Zuid-Europa meteen paniekerig alles op slot gooiden. Dat is een perfect voorbeeld van het mentaliteitsverschil.’’

Ook in Portugal werden strenge maatregelen genomen. Hoewel er al een paar versoepelingen zijn doorgevoerd, is de grens met Spanje nog steeds gesloten en zijn mondkapje verplicht. Maar de voetbalcompetitie is alweer ruim twee weken aan de gang. Do Céu voorspelde dat de Portugezen positief tegenover een herstart stonden. ‘’Mensen hier zijn er echt aan toe hun team aan te moedigen’’, vertelde hij. Ook op andere plekken in Europa is het voetbal weer gestart. Soms zelfs met publiek. In Polen bijvoorbeeld, waar op 19 juni voor het eerst met publiek werd gespeeld. In Hongarije zelfs al eerder. De bekerfinale tussen Honved FC en Mezokovesd mocht door ongeveer 10.000 mensen worden bezocht. Op het begin van de wedstrijd hield iedereen zich nog aan de maatregelen. Na een doelpunt zongen en sprongen de supporters weer naast elkaar. Een succes was het dus niet bepaald. Aan de andere kant is Hongarije wel minder zwaar getroffen door het coronavirus.

Evenementen in Nederland
Van de Sande heeft goede hoop dat evenementen ook in Nederland zouden kunnen. ‘’Mensen houden de 1,5-meter in acht omdat ze een bepaald idee over die regel hebben. Als je mensen, met die afstand in het achterhoofd, op bijvoorbeeld een festivalterrein in hun eigen ‘zone’ plaatst, moet het mogelijk zijn om festivals te organiseren.’’ En ook voor voetbalfans heeft de massapsycholoog goed nieuws: ‘’de kroegen en stadions zullen al heel vroeg vol zitten. En dat is maar goed ook. Voor de spelers, maar vooral voor de supporters.’’

Spread the love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *